ICAO ва IATA стандартларига мувофиқ пауэрбанкни самолётда олиб юриш қоидалари, мА·соатни Вт·соатга айлантириш усули ҳамда Хитой, Гонконг ва Кореядаги талаблар.
Тошкент, Ўзбекистон — Пауэрбанк — йўловчилар қўл юкида олиб юрадиган энг одатий қурилмалардан бири. Бироқ турли мамлакатлар аэропортларида унга нисбатан талаблар фарқ қилади: айрим жойларда фақат сиғими, бошқаларида эса сони текширилади. Хитойда қўшимча равишда мажбурий сертификатлаш белгиси ҳам талаб этилади. Қоидаларни олдиндан билиш йўловчига хавфсизлик кўригидан муаммосиз ўтиш ва пауэрбанкини олиб қўйишларининг олдини олишга ёрдам беради.
2026 йил 27 мартда ICAOнинг «Хавфли юкларни ҳаво орқали хавфсиз ташиш бўйича техник йўриқнома»сига (Doc 9284) 1-сон қўшимча кучга кирди. ICAO — Халқаро фуқаро авиацияси ташкилоти, авиация хавфсизлиги стандартларини белгиловчи БМТ агентлиги. Ҳужжатда пауэрбанклар алоҳида тоифа сифатида кўриб чиқилиб, йўловчилар уларни ташишига доир қоидалар белгиланди. Бундан ташқари, Хитой 2025 йил июнидан буён ички рейсларда миллий CCC белгиси талабини қўлламоқда.
Қуйида пауэрбанкни амалдаги қоидаларга мувофиқ қандай қадоқлаш ва олиб ўтиш, сиғимини аниқлаш, самолёт бортида ундан фойдаланиш, шунингдек, Хитой, Гонконг, Жанубий Корея ва Тайвандаги қўшимча талаблар ҳақида сўз юритамиз.
Мазмуни
№1. 2026 йилда самолётда пауэрбанк олиб юриш қоидалари
2026 йил 27 мартдан амал қилаётган ICAO стандартларига кўра, йўловчи пауэрбанкни қўл юкида олиб юради, бир кишига иккитагача қурилмага рухсат берилади. Ҳар бири қисқа туташувдан ҳимоя қилиш учун алоҳида қадоқланган ва БМТнинг UN 38.3 стандартига мос бўлиши керак.
ICAO ва дунё авиакомпанияларини бирлаштирувчи Халқаро ҳаво транспорти ассоциацияси (IATA) талаблари умумий асос ҳисобланади. Авиакомпаниялар ва миллий авиация органлари қўшимча талаблар белгилаши мумкин. Шунинг учун парвоздан олдин ташувчининг расмий сайтидаги қоидаларни текшириш тавсия этилади.
Пауэрбанкни алоҳида қадоқлашдан мақсад — аккумулятор контактларининг металл буюмларга тегишининг олдини олиш. Бунинг учун асл қути, очиқ контактларга ёпиштирилган изоляцион лента ёки алоҳида ғилоф мос келади. UN 38.3 — БМТнинг синовлар ва мезонлар бўйича қўлланмасидаги талаблар тўплами. Унга мувофиқлик батарея босим ва ҳарорат ўзгариши, тебраниш ҳамда зарбаларга чидамлилик синовларидан ўтганини англатади.
№2. Самолётга қандай сиғимдаги пауэрбанк олиб чиқиш мумкин ва мА·соатни Вт·соатга қандай айлантириш керак
100 Вт·соатгача (тахминан 27 000 мА·соатгача) бўлган пауэрбанк авиакомпания рухсатисиз қўл юкида олиб ўтилади. 100 дан 160 Вт·соатгача бўлган қурилмалар 2026 йил охиригача ташувчининг рухсати билан ташилади. IATA маълумотларига кўра, 2027 йил 1 январдан йўловчилар учун ягона чегара 100 Вт·соат бўлади.
Ишлаб чиқарувчилар сиғимни одатда миллиампер-соатда (мА·соат) кўрсатади, авиация қоидаларида эса ватт-соат (Вт·соат) бирлигидан фойдаланилади. Ватт-соат кўрсаткичи кучланишни ҳам ҳисобга олиб, батарея захирасидаги энергия миқдорини ифодалайди. 3,7 В кучланишли одатий литий-ион элемент учун ҳисоблаш формуласи: Вт·соат = мА·соат × 3,7 / 1000.
IATA маълумотига кўра, 100–160 Вт·соатли пауэрбанкларни авиакомпания рухсати билан ташиш тартиби 2027 йил 1 январда кучга кирадиган Хавфли юкларни ташиш қоидаларининг 68-нашрига киритилмайди. 160 Вт·соатдан ортиқ аккумуляторлар йўловчи багажи сифатида эмас, фақат хавфли юк сифатида ташилади.
№3. Самолёт бортида пауэрбанкдан қандай фойдаланиш керак
ICAO қоидаларига кўра, бортда пауэрбанк самолёт розеткасига ёки ўриндиқдаги USB-портга уланмайди. ICAO ва IATA парвоз давомида ундан телефон ва бошқа қурилмаларни зарядламасликни ҳам тавсия қилади. Муайян рейсда пауэрбанкдан фойдаланиш тартибини авиакомпания белгилайди.
Бу қоида зарядлаш жараёнида аккумулятор қизиб кетиши хавфи билан боғлиқ. Бундай ҳолат «термик югуриш» (thermal runaway) деб аталадиган жараён хавфини ошириши мумкин. Бу литий-ион батарея ичидаги назоратсиз реакция бўлиб, элементнинг ҳаддан ташқари қизиши ва тутун чиқишига олиб келиши мумкин.
Авиакомпаниялар бу қоидани турлича қўллайди. Thai Airways ва AirAsia бутун парвоз давомида пауэрбанкдан фойдаланиш ва уни зарядлашга рухсат бермайди, Singapore Airlines эса уларни ўриндиқлардаги USB-портлар орқали зарядлашга йўл қўймайди. Кўплаб авиакомпаниялар пауэрбанк қизиб кетган тақдирда уни тезда пайқаш мумкин бўлиши учун қурилмани юқоридаги багаж жавонида эмас, йўловчи ёнида сақлашни тавсия қилади.
№4. Пауэрбанкларни ташиш бўйича янги қоидалар нимага асосланган
ICAO қоидаларини Хавфли юклар бўйича экспертлар гуруҳи тайёрлади. Гуруҳ салондаги литий-ион батареялар билан боғлиқ хавфларни, жумладан 2025 йил 28 январда Air Busan самолёти бортидаги ёнғинни кўриб чиқди. Ҳодисанинг дастлабки эҳтимолий сабаби сифатида пауэрбанк кўрсатилган.
391-рейсни бажараётган Air Busan самолётидаги ёнғин натижасида 27 киши жабрланди, ҳаво кемаси эса йўқ бўлди. ICAOнинг Хавфли юклар бўйича экспертлар гуруҳи 2025 йил октябрида DGP/30-WP/34 ишчи ҳужжатида бу ва бошқа ҳолатларни таҳлил қилди. Шу асосда пауэрбанкларни жойлаштириш, сони, сиғими ва улардан фойдаланишга оид талаблар ишлаб чиқилди.
IATA, шунингдек, қурилманинг келиб чиқишига эътибор қаратишни тавсия қилади. Ассоциация маълумотларига кўра, арзон, қалбаки ва симсиз пауэрбанкларда UN 38.3 синовларидан ўтганини тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд бўлмаслиги мумкин. ICAOнинг Осиё-Тинч океани минтақаси учун минтақавий ишчи ҳужжати (APRAST/24) давлатларга ягона ёндашувни қўллашни таклиф қилади: фақат салонда ташиш, сиғим ва сон бўйича меъёрлар, парвозда зарядламаслик, шикастланган ва шишган қурилмаларсиз.
№5. CCC (3C) белгиси нима ва Хитойдаги ички рейсда пауэрбанкни қандай олиб ўтиш мумкин
CCC (China Compulsory Certification, шунингдек, 3C деб аталади) — Хитойдаги мажбурий маҳсулот сертификатлаш тизими белгиси. 2025 йил 28 июндан бошлаб Хитойдаги ички рейсларда фақат амалдаги 3C белгисига эга пауэрбанкни олиб юришга рухсат берилади. Амалда бу талаб материк Хитой аэропортларидан учадиган халқаро рейсларда ҳам текширилмоқда.
Хитойда сотиладиган пауэрбанклар учун CCC сертификацияси 2024 йил августидан мажбурий. Хитой Фуқаро авиацияси маъмурияти (CAAC) хабарномасида талаб расман материк Хитойдаги ички рейсларга тааллуқли деб кўрсатилган, ички рейсга ўтаётган халқаро йўловчилар ҳам уни бажаради. Белги аниқ бўлиши, модель эса қайтариб олинган партияларга кирмаслиги керак. UL каби халқаро сертификатлар 3C белгиси ўрнига қабул қилинмайди.
Амалда материк Хитой аэропортларидаги хавфсизлик хизматлари бу талабни халқаро рейсларга учиб кетаётган йўловчиларга ҳам қўлламоқда: саёҳатчилар Пекин ва Шанхайдаги халқаро кўрикда белгисиз пауэрбанклар олиб қўйилгани ҳақида хабар берган. Авиация хизматлари провайдерлари Хитойга 3C белгисиз пауэрбанк олиб келмасликни тавсия қилади, чунки уни қайтишда бортга олиб чиқиш имкони бўлмаслиги мумкин. Хитойга кириб келадиган рейсларга бу талаб тааллуқли эмас. Айни бир модель Хитойда CCC белгиси билан, хорижда эса Европанинг CE ёки АҚШнинг FCC белгиси билан сотилиши мумкин. Айрим аэропортларда талабларга жавоб бермайдиган аккумуляторларни қолдириш мумкин бўлган вақтинчалик сақлаш пунктлари мавжуд.
№6. Хитой 2027 йил 1 апрелдан пауэрбанклар учун қандай стандартни жорий қилади
2026 йил 31 мартда Хитой пауэрбанклар хавфсизлиги бўйича GB 47372-2026 мажбурий миллий стандартини эълон қилди, у 2027 йил 1 апрелда кучга киради. Амалдаги CCC белгиси билан аввал сотиб олинган пауэрбанклардан фойдаланишни давом эттириш мумкин.
Стандарт юқори ҳарорат, ортиқча зарядланиш ва сиқилишдан ҳимояланиш талабларини белгилайди. Шунингдек, батарея кўп марта зарядланиб-разрядлангандан кейин литий чўкиши бўйича синовни жорий этади ва носозликлар ҳақидаги маълумотларни сақлашни назарда тутади. Ҳар бир қурилмага ноёб идентификация коди берилади, у орқали, хусусан, батарея ишлаб чиқарувчисини билиш мумкин.
2026 йил 31 майда Хитой Сертификатлаштириш ва аккредитация давлат бошқармаси (CNCA) GB 47372-2026 стандартини CCC тизимига киритди ва CNCA-C09-02:2026 сертификатлаштириш қоидаларини тасдиқлади. 2027 йил 31 мартгача ишлаб чиқарувчилар маҳсулотни эски ёки янги стандарт бўйича сертификатлаши мумкин, 2027 йил 1 апрелдан эса фақат янги қоидалар бўйича сертификатланган пауэрбанкларни ишлаб чиқариш, сотиш ва олиб киришга рухсат берилади.
Харид вақтида бир жиҳатга эътибор бериш лозим: «янги миллий стандарт» деб белгиланган айрим маҳсулотлар ушбу стандарт талабларига мувофиқ ишлаб чиқилган бўлиши мумкин, аммо ҳали мазкур стандарт бўйича сертификатдан ўтмаган бўлади.
№7. Гонконг, Жанубий Корея ва Тайванда пауэрбанк олиб юриш қоидалари
Парвозларда пауэрбанк учун миллий сертификатлаш белгисини талаб қилиш амалиёти материк Хитойда қўлланади. Гонконг, Жанубий Корея ва Тайванда ICAOнинг сон ва бортда фойдаланиш бўйича қоидалари амал қилади, бунда сиғим корпусда аниқ кўрсатилганига алоҳида эътибор берилади.
Гонконг Фуқаро авиацияси департаменти учиб кетаётган йўловчилар учун қўл юкида иккитагача пауэрбанк меъёрини белгилади, улардан бутун парвоз давомида қурилмаларни зарядлаш учун фойдаланилмайди; меъёрдан ортиқ аккумуляторлар кўрикда қолади. Сиғими ёки бошқа муҳим маълумотлари ўқилмайдиган эски пауэрбанкни авиакомпания ташиш учун қабул қилмаслиги мумкин.
Бир қатор Осиё авиакомпаниялари корпусда сиғим ватт-соат, ампер-соатда ва кучланиш кўрсатилишини талаб қилади; Жанубий Кореяда бундай белгисиз учаётган йўловчига пауэрбанкни бортга олишга рухсат берилмаган. Жанубий Корея ва Тайванда парвоз давомида пауэрбанкдан фойдаланилмайди ва у зарядланмайди.
№8. Амалдаги қоидаларга мувофиқ пауэрбанкни парвозга қандай тайёрлаш керак
Парвоздан олдин пауэрбанк корпусида кўрсатилган сиғимни текшириш керак: иккитадан ортиқ пауэрбанк олмаслик, ҳар бирининг сиғими эса 100 Вт·соатдан ошмаслиги лозим. Ҳар бири алоҳида қадоқланади ва қўл юкига солинади. Материк Хитойдан учишда қўшимча равишда CCC белгиси, барча рейслар учун эса авиакомпания қоидалари текширилади.
Фақат ишга яроқли пауэрбанкни олинг: у шишмаган, корпуси шикастланмаган, қизиш белгилари бўлмаган ва ишлаб чиқарувчи қайтариб олиш эълон қилган партияга кирмайдиган бўлиши керак. Сиғим корпусда яхши кўриниши керак. Агар ёзувлар ўчиб кетган бўлса, кўрик пайтида қурилма хусусиятларини тушунтиришга уринишдан кўра, уни олдиндан алмаштирган маъқул.
Агар йўналиш Хитой бўйлаб ички парвоз ёки Хитой аэропортидан учишни ўз ичига олса, корпусида CCC белгиси бўлган пауэрбанкни олиш қулайроқ. Муайян рейс учун якуний талабларни авиакомпания белгилайди. Шунинг учун аэропортга йўл олишдан олдин унинг расмий сайтидаги маълумотларни текшириб олинг.