Тошкент, Ўзбекистон — Ўзбекистон Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Яширин иқтисодиёт улушини қисқартириш, солиқ ва божхона маъмуриятчилигини такомиллаштириш ҳамда фискал таҳлил институти йирик саноат корхоналари учун углерод солиғини жорий этишга тайёргарлик кўришни таклиф қилди. Ташаббус 30 июль куни бўлиб ўтган «Фискал мулоқот»да тақдим этилди.
Институт тақдимотига кўра, тайёргарлик босқичини 2027 йилда ўтказиш таклиф этилмоқда. У атмосферага чиқиндилар инвентаризациясини ўтказиш, солиқ базасини, солиқ ставкаларини ҳамда солиқ тўловчилар доирасини белгилашни назарда тутади. Углерод солиғини 2028 йилдан жорий этиш, дастлаб уни энг йирик чиқинди манбаларига нисбатан қўллаш, кейинчалик эса бошқа корхоналарга ҳам босқичма-босқич татбиқ этиш таклиф қилинмоқда.
Солиқ базаси сифатида икки вариант кўриб чиқилмоқда: атмосферага чиқарилган карбонат ангидрид (CO₂)нинг ҳақиқий ҳажми ёки истеъмол қилинган углеродли ёқилғи ҳажми. 2029–2030 йилларда эса олдиндан эълон қилинадиган жадвал асосида солиқ ставкаларини босқичма-босқич ошириш таклиф этилган. Айни пайтда солиқнинг аниқ параметрлари ҳали белгиланмаган, кутилган фискал самара эса 2028 йилдан прогноз қилинмоқда.
Ташаббус муаллифлари фикрича, углерод солиғини жорий этиш атмосферага чиқиндилар қийматини корхоналарнинг ишлаб чиқариш харажатларига киритиш имконини беради. Бу эса уларни энергия самарадорлигини ошириш ва атроф-муҳит ифлосланишини камайтиришга рағбатлантиради.
Мазкур механизм фойдасига яна бир асос сифатида халқаро углерод тартибга солиш тизимининг ривожланаётгани келтирилган. Институт фикрига кўра, чиқиндилар учун ички нарх белгилаш тизимини яратиш Ўзбекистон экспортчилари учун хорижий бозорларда углерод йиғимлари жорий қилиниши билан боғлиқ қўшимча харажатлар хавфини камайтириши мумкин.
Институт таъкидлашича, мазкур ташаббус таҳлилий хусусиятга эга бўлиб, ҳозирча қабул қилинган қарор ёки қонун лойиҳаси ҳисобланмайди.